Safra kesesi, karaciğerin hemen altında yer alan, armut şeklinde küçük ama görev açısından çok önemli bir organdır. Karaciğerde üretilen safrayı depolar ve yemeklerden sonra özellikle yağlı gıdalar alındığında bu safrayı bağırsaklara göndererek sindirime yardımcı olur. Safra kesesi ile ilgili en sık karşılaşılan sorun ise safra taşıdır. Bunun yanında nadir ama çok ciddi bir hastalık olan safra kesesi kanseri de vardır.
Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Tanısal Radyoloji Uzm. Dr. Aresh Soudmand safra kesesi taşını, safra kesesi kanserini ve ultrasonografi incelemesinde bizlerin nelere baktığını ayrıntılı olarak anlatıyor.
Safra Kesesi taşı nedir ve nasıl oluşur?
Safra taşları, safranın içindeki kolesterol, pigment ve kalsiyum tuzlarının dengesinin bozulması sonucu oluşur. Safra yoğunlaştıkça kristaller meydana gelir ve zamanla bu kristaller taş halini alır. Taşlar kum tanesi kadar küçük olabileceği gibi birkaç santimetreye ulaşan büyük taşlar da olabilir. Özellikle kadınlarda, ileri yaşlarda, fazla kilolu kişilerde, hızlı kilo alıp verenlerde, gebelik geçirenlerde ve ailesinde safra taşı öyküsü olanlarda daha sık görülür.
Safra Taşları Her Zaman Belirti Vermeyebilir!
En sık yanlış bilinen konulardan biri de budur. Safra taşlarının büyük bir kısmı yıllarca hiçbir belirti vermez. Kişi taş olduğunu tesadüfen, başka bir nedenle yapılan ultrason sırasında öğrenir.
Ancak taşlar safra kesesinin çıkışını tıkadığında veya iltihap geliştiğinde şiddetli ağrı ortaya çıkar. Bu ağrı genellikle sağ üst karın bölgesinde başlar, sırta ve sağ omuza vurabilir. Bulantı, kusma, hazımsızlık ve şişkinlik eşlik edebilir.
Safra Kesesi kanseri nedir?
Safra kesesi kanseri nadir görülen ama maalesef genellikle geç fark edilen bir kanser türüdür. En önemli risk faktörü uzun yıllar boyunca var olan safra taşlarıdır. Özellikle büyük taşlar ve safra kesesinde kronik iltihap zemininde kanser riski artar. Safra kesesi kanseri erken dönemde çok belirti vermez, belirtiler genellikle safra taşı şikâyetlerine benzer olduğu için ayırt edilmesi zordur.
Ultrasonografi Neden Önemli?
Safra kesesi hastalıklarının değerlendirilmesinde ilk ve en önemli görüntüleme yöntemi ultrasonografidir. Ultrason kolay ulaşılabilir, hızlı, ağrısız ve radyasyon içermeyen bir yöntemdir. Bu nedenle hem safra taşı hem de safra kesesi kanseri açısından vazgeçilmezdir. Ultrasonla safra kesesini gerçek zamanlı olarak detaylı şekilde değerlendiririz.
Ultrasonografide Safra Kesesi Taşına Bakarken Nelere Dikkat Ederiz?
Biz radyoloji doktorları ultrason incelemede öncelikle safra kesesinin içini değerlendiririz. Taş var mı yok mu, varsa kaç tane, boyutları ne kadar, hareketli mi sabit mi bunlara bakarız.
Taşların arkasında gölge oluşup oluşmadığı bizim için çok önemlidir çünkü bu taşın gerçek taş olup olmadığını anlamamıza yardımcı olur. Safra çamuru dediğimiz, taşlaşmamış yoğun safra ile taşları birbirinden ayırırız. Ayrıca safra kesesi duvar kalınlığına mutlaka bakarız. Normalde safra kesesi duvarı ince olmalıdır. Kalınlaşma varsa iltihap, kronik hastalık veya başka sorunlar akla gelir.
Safra Kesesi Duvarı Neden Önemlidir?
Safra kesesi duvarında kalınlaşma, düzensizlik veya kitle görünümü bizim için alarm bulgusudur. Duvarın belirli bir bölümünde asimetrik kalınlaşma, polipoid oluşumlar veya duvarın içe doğru kabarık görünmesi safra kesesi kanseri açısından dikkatle değerlendirilmelidir. Bu durumda hastayı daha ileri tetkiklere yönlendiririz.
Ultrasonografide sıkça karşılaştığımız durumlardan biri de safra kesesi polipleridir. Polipler taşlardan farklı olarak hareket etmez ve gölge oluşturmaz. Boyutları çok önemlidir. Özellikle 1 santimetrenin üzerindeki polipler kanser riski açısından daha yakından takip edilir. Biz radyoloji doktorları poliplerin boyutunu, sayısını ve zaman içindeki değişimini çok dikkatli izleriz.
Safra Kesesi Kanseri Şüphesinde Ultrasonda Neler Görürüz?
Safra kesesi kanserinde ultrasonografide en sık gördüğümüz bulgular duvar kalınlaşması, düzensiz kitle oluşumu, safra kesesi lümeninin kaybolması ve çevre dokulara yayılım şüphesidir. Ayrıca karaciğerle olan sınırın bozulması bizim için çok önemlidir. Bu tür bulgular varsa hastayı tomografi veya MR gibi ileri görüntüleme yöntemlerine yönlendiririz. Ultrason incelemede sadece safra kesesine değil, safra yollarına, karaciğere ve pankreas başına da bakarız. Safra yollarında genişleme var mı, taş safra kanalına düşmüş mü, karaciğerde eşlik eden bir lezyon var mı bunları da değerlendiririz. Bu bütüncül bakış tanı açısından çok önemlidir.
Ultrasonda Hazırlık Neden Gereklidir?
Safra kesesi ultrasonunun doğru değerlendirilmesi için hastanın genellikle aç gelmesi istenir. Açlık safra kesesinin dolu olmasını sağlar. Tokken safra kesesi büzüşür ve taşlar gözden kaçabilir. Bu nedenle doğru hazırlık, doğru tanının anahtarıdır.
Safra kesesi taşı çok yaygın bir hastalıktır ve çoğu zaman masumdur ancak bazı durumlarda ciddi sorunlara yol açabilir. Safra kesesi kanseri nadirdir ama erken tanı çok zordur. Bu noktada ultrasonografi ve radyoloji değerlendirmesi hayati önem taşır. Bir radyoloji doktoru olarak en büyük amacımız sadece taş var mı yok mu demek değil, safra kesesini bir bütün olarak değerlendirmek, duvarını, içini, çevresini ve safra yollarını dikkatle incelemektir. Düzenli kontroller, doğru ultrason incelemesi ve zamanında müdahale hayat kurtarır.
